شهر من رشتخوار

خبرگزاری / روزنامه / نشریه :	خراسان
تاریخ مطلب :	16/01/90

خاکشور/ فرماندار رشتخوار از ثبت ملی دو محوطه و منطقه باستانی و سه اثر تاریخی در رشتخوار خبر داد. هاشم جنگی که به همراه روسای شورای شهر و شهرستان رشتخوار در محل دفتر مدیرکل میراث فرهنگی خراسان رضوی گردهم آمده بودند، افزود: ۵ اثر تاریخی رشتخوار شامل مسجد حاجی وکیل، حسنیه، آب  انبار مرکزی، محوطه تاریخی چهل ماه رشتخوار و بند ازبک در فهرست آثار ملی قرار گرفته است. محوطه تاریخی چهل ماه شهر رشتخوار به عنوان یکی از محوطه های تاریخی بی نظیر استان در یک کیلومتری شمال شهر رشتخوار واقع شده است. جنگی با تاکید بر سیمای فرهنگی و تاریخی شهرستان رشتخوار اظهار داشت: این شهرستان زمینه بکری برای کارهای تاریخی دارد و می تواند نقش موثری در گسترش صنعت گردشگری داشته باشد. وی خاطرنشان کرد: باید سعی شود که بخش خصوصی نیز به میدان کشیده شود و از توانمندی های آنان جهت شکوفایی و رونق گردشگری در این شهرستان استفاده و زمینه گسترش اشتغال فراهم شود. وی در این جلسه با تاکید بر آمادگی مسئولان شهرستان رشتخوار جهت کمک به میراث فرهنگی افزود: سعی ما بر این است که میراث فرهنگی و گردشگری در رشتخوار رونق بگیرد.

خانه قدیمی قرایی:

(در این قسمت از تحقیقات محقق گرانقدر جناب آقای محمد رضا خسروی که با زحمت و سعی و تلاش بسیار در مجموعه ای بنام جغرافیای تاریخی تربت حیدریه گرد آمده است بهره گرفته است . )

شهرستان رشتخوار که بنام مرکز آن شهر رشتخوار خوانده می شود و در قسمت علیای دشت خواف قرار گرفته است .

تلفظ کلمه در محل و معمولا به ضم اول و بروزن دشوار است که در این تلفظ حرف ت از کلمه حذف می شود برای وجه تسمیه محل در بین اهالی کنکاشی داشتیم که مجموع تعابیر آنها دردو نظر خلاصه میشود :

قول اول : رشتخوار را خونخو ار معنی می کرد . بر این اساس در گذشته رشتخوار با همسایگانش دشمنی کینه توازنه ای داشته است به همین علت دیگران به مردم این دیار لقب رشتخوار را داده اند .

این برداشت به تعبیری درست است یعنی از کلمه ریش به کسر اول افاده ریش و زخم و جراحت می شود لیکن اینکه رشتخوار یهای آرام چنین موضعی در قبال دشمنان خود داشته اند بعید مینماید قول دیگری بر آن بود که در زمان باستان و هنگامی رستم و زال از سرزمین ما عبور میکرده است تا به سیستان برود اسب خود رخش را رها کرده تا بچرد و خود رفع خستگی را بر هم نهاده بود در این وقت درندگانی از بیشه رشتخوار به رخش حمله برده و قصد خوردن او را کرده بودند رستم سراسیمه چشم گشوده و بپا خواسته بود با فریاد گفته بود این روبهکاران از کی رخشخوار شده اند و سپس رخش را بر آن درندگان تحریض میکند . این تعبیر و تصور اگر افسانه در افسانه ای  است اما اتفاقا به لحاظ اینکه رخش را رش نیز نوشتهاند و رشتخوار را به فتح اول رخشخوار هم معنی میدهد نظری نیست که پربی اعتیاد باشد . در نهایت پدر این نگارنده عقیده دارد : رش به فارسی مخفف ارش است و به معنی خرمای سیاه و انجیر می باشد لذا می توان گفت رشتخوار یعنی انجیر خوار ومیوه انجیر در آن نواحی به فراوان به عمل می آید و نیز می توان گفت چون در فارسی سین بجای شین بسیار جاها نوشته شده از قبیل کورس و کورش ، نیسابور و نیشابور و ورس یارش به فارسی حریص در خوردن است ، رشتخوار یعنی زیاده خوار ، 

 آنچه برد کلیه تلفظ ها مرجع است تلفظ رُشت بروزن پُشت به معنی روشن است و خوار که همان خور است یعنی آفتاب      می باشد .

بدین ترتیب رشتخوار یعنی آفتاب تابان و این به یعنی با توجه به موضع جغرافیایی محل که واحه ایست پر آفتاب و قرار گرفته در جلگه سازگارتر مینمایند .                                                                             

           شهرستان رشتخوار در موقعیت جغرافیای شمال شرقی کشور و تقریباً در مرکز استان خراسان رضوی قرار گرفته و محدود است  :

از شمال شرق به شهرستان  زاوه و از شمال به شهرستان تربت حیدریه و از شمال غرب و غرب به شهرستان مه ولات  از شرق و جنوب شرقی به بخشهای مرکزی ، سلامی و جلگه زوزن شهرستان خواف و از جنوب به بخش مرکزی شهرستان گناباد. مساحت منطقه رشتخوار حدود 4295 کیلو متر مربع و جمعیت آن 52975 نفر در سال 1375 بوده است مرکز این منطقه شهر رشتخوار در 59 درجه و 37 دقیقه و 30 ثانیه طول شرقی و34 درجه و 58 دقیقه و 23 ثانیه عرض شمالی قرار گرفته است .

این شهرستان دارای 70 روستا ، مزرعه ، آبادی در دو بخش و 4دهستان می باشد .

شهرستان رشتخوار از نظر وضع طبیعی و ساختمان زمین منطقه ای متنوع و گوناگون است زیرا ار تفاعات جنوبی جلگه زاوه بنام کوه دو شاخ و باخزر از شمال غربی به جنوب شرقی شمال دشت رشتخوار قرار گرفته و ار تفاعات خواف جنوب دشت را احاطه نموده و دشت معمور رشتخوار را در میان گرفته اند حال آنکه منطقه صحرائی و خشک جنگل که وسعت قابل توجهی از مساحت شهرستان (نزدیک به 3/2 ) را تشکیل میدهد در جنوب غربی آن شکل متفاوتی با مناطق کوهستانی جلگه ای یاد شده دارد .

لذا از نظر زمین شناسی باید این منطقه که دو دشت متفاوت را در بر گرفته بصورت مجزا مورد مطالعه قرار دارد.

نخست : : دشت رشتخوار

       قدیمترین تشکیلات زمین شناسی شناخته شده در منطقه سنگهای دگرگون شده پرکامبرین می باشد ، که در دامنه جنوبی کوه بزما دیده می شود .

شیست ، شیل و ماسه سنگ دوره ژوراسیک زیرین نیز در منطقه شمالی رشتخوار رخنمون است ، سنگهای آذرین و رسوبی دوران سوم زمین شناسی مانند توف ، آندریت ، آگلومراوماسه سنگ در ارتفاعات شمالی منطقه دیده می شود ، نهشته های نئوژن مثل مارن ، کنگلو مرا ، گچ و نمک در بلندیهای حاشیه شمالی دشت رشتخوار رخنمون دارد که سنگ کف دشت را تشکیل می دهد .

رسوبات دوران چهارم زمین شناسی عبارتند از آبرفتها ، مخروط افکنه ها و بالاخص مخروط افکنه های کال سالار و کال شصت دره ، واریزه ها ، تراسها

،‌رسوبات تبخیری و کویری (لس و نمک ) که مناطق کم ارتفاع و سطح دشت را می پوشاند . 

ضخامت آبرفت در این دشت حداکثر 150متر بر آورد می شود ، عناصر تشکیل دهنده آبرفت در دامنه ار تفاعات نسبتا دانه درشت بوده هر چه به سمت جنوب دشت جنگل پیش میرود ، از قطر عناصر تشکیل دهنده آبرفتکاسته می شود .

وضعیت اقلیمی

- اقلیم و شرایط آب و هوایی نقش اساسی در تجمع انسانها ایفا می نماید ، چرا که آب و هوا علاوه بر اینکه شرایط زندگی انسان را تعیین میکند در نوع و میزان تولید محصولات کشاورزی ، دامی و پوشش گیاهی مؤثر بوده و پتانسیل و توان تولید ناحیه را معین میکند . انسان نیز قادر است با اطلاع از وضعیت اقلیمی نسبت به بهبود شرایط جهت استفاده مفیدتر و بهتر از محیط گامهای مثبت و ارزندهای بر دارد0 

 - دو دسته عوامل منطقه و فرا منطقه ، همچون سایر نقاط ، در نوع اقلیم حاکم بر منطقه مؤثر میباشند

-  به لحاظ قرار گیری منطقه در عرض متوسط و تأثیر توده ای هوای شمال و غربی در این منطقه باعث شده است که نوع خاصی از اقلیم در این منطقه حکمفرما شود . تأثیر توده های باران زای غربی باعث ریزش باران در اواخر پاییز ف زمستان و اوایل بهار می گردد. در عین حال تاثیر نوع و جهت ارتفاعات نیز نقش قابل ملاحظه ای در نوع اقلیم منطقه بر عهده دارد ، به طوری که جهت شمال غربی، جنوب شرقی ارتفاعات تا حد بسیار زیادی از شدت تاثیر توده های سرد شمالی کاسته است . در عوض خصوصیت دالانی دشت ، باعث نفوذ هر چه بیشتر توده های باران زا غربی می شود .

مرجع: وبلاک فرهاد قاسم پور